"Ojciec Rafał z Proszowic – bernardyn nazywany błogosławionym”, - formalnie trwa jego proces kanonizacyjny; w tradycji bywa nazywany „błogosławionym”, choć kult nie jest jeszcze zatwierdzony w pełni.
Rafał z Proszowic († około 1490) należał do zakonu bernardynów, który w XV wieku odgrywał ważną rolę w odnowie religijnej Polski. Choć o jego życiu nie zachowało się wiele szczegółów, tradycja przedstawia go jako zakonnika odznaczającego się wielką pokorą, surowością życia i gorliwością w praktykach pokutnych.
Był wędrownym kaznodzieją, niestrudzenie głoszącym Ewangelię na terenach Małopolski. Zasłynął jako człowiek modlitwy i kierownik duchowy wielu wiernych. Jego kult rozwinął się lokalnie – szczególnie w Proszowicach oraz wśród bernardynów.
Pomimo że jest postacią mniej znaną, stanowi przykład cichego, konsekwentnego dążenia do świętości w codzienności. Jego wspomnienie obchodzone jest 20 listopada.
Skromne początki – syn garncarza
Rafał z Proszowic, właściwie Stanisław Budek, urodził się ok. 1453 r. w Proszowicach pod Krakowem. Jego ojciec był garncarzem. Młody Stanisław wykazał się zdolnościami i zamiłowaniem do nauki – w 1467 r. zapisał się na Akademię Krakowską.
Po studiach wstąpił do zakonu bernardynów (gałąź franciszkanów obserwantów). W zakonie otrzymał imię Rafał. To wówczas rozpoczęła się jego długa droga służby Kościołowi i wspólnocie zakonnej.
Gwardian, prowincjał, spowiednik
Dzięki zdolnościom umysłowym, głębokiej wierze i roztropności, powierzano mu w zakonie coraz bardziej odpowiedzialne zadania. Był gwardianem kilku ważnych klasztorów: w Krakowie, Poznaniu, Wilnie i Kownie. Wielokrotnie wybierano go także na przełożonego całej prowincji – pełnił funkcję wikariusza (przełożonego) polskiej wikarii bernardynów, a później prowincjała. Według źródeł aż czterokrotnie sprawował urząd prowincjała (lata m.in. 1506–1509, 1514–1517, 1526–1529, 1532–1534).
Jako przełożony był znany z mądrości, umiejętności pojednywania ludzi, troski o rozwój duchowy braci oraz o poziom studiów. Z jednej strony wymagał od siebie i współbraci wierności regule, z drugiej – odznaczał się delikatnością, taktem i wielką kulturą duchową. W historiografii zakonnej określa się go niekiedy jako „renesansowego intelektualistę” z sercem franciszkanina.
Kaznodzieja i człowiek Kościoła
Rafał był także cenionym kaznodzieją. Głosił słowo Boże w wielu kościołach, nie tylko bernardyńskich. W epoce rodzącego się renesansu łączył głębię teologiczną z troską o prostotę przekazu – tak, by Ewangelia trafiała zarówno do ludzi wykształconych, jak i do prostych wiernych.
Brał udział w rozwoju sieci klasztorów bernardyńskich w Polsce, które stawały się ważnymi ośrodkami życia religijnego i kultury. Z jego aktywnością wiąże się m.in. konsolidacja struktur prowincji oraz troska o formację intelektualną zakonników.
Śmierć i pamięć
Ojciec Rafał zmarł 26 stycznia 1534 r. w Warcie, podczas wizytacji klasztorów – dosłownie w drodze służby.
Przez wieki w tradycji bernardyńskiej i lokalnej był określany jako „błogosławiony”, choć jego kult miał charakter nieformalny. W dokumentach Kościoła funkcjonuje jako Sługa Boży – co oznacza, że trwa proces badania jego życia i ewentualnych cudów.
W ostatnich latach pamięć o nim silnie odżyła: w diecezji kieleckiej i w rodzinnych Proszowicach organizuje się konferencje, rekolekcje i inicjatywy poświęcone jego postaci, a w 2025 roku szpital w Proszowicach przyjął go za swojego patrona.
Dlaczego warto go „odkryć na nowo”?
Ojciec Rafał jest przykładem świętości „pracowitej”: bez spektakularnych cudów, ale pełnej mądrości, odpowiedzialności i wiernej posługi. To wzór dla kapłanów, przełożonych, liderów wspólnot – pokazuje, że autorytet rodzi się z połączenia kompetencji, modlitwy i pokory.
Jego historia zachęca nas, byśmy na nowo zobaczyli, jak ważną rolę odgrywają w Kościele ludzie, którzy w ciszy, przez wiele lat, niosą ciężar odpowiedzialności i budują dobro wspólnoty.
