Święty Szczepan – diakon, świadek Zmartwychwstałego i pierwszy męczennik Kościoła
W dniu 26 grudnia, bezpośrednio po uroczystości Narodzenia Pańskiego, Kościół wspomina świętego Szczepana, diakona i pierwszego męczennika chrześcijaństwa. To umiejscowienie w kalendarzu liturgicznym nie jest przypadkowe. Już najstarsza tradycja Kościoła widziała w nim tego, który jako pierwszy odpowiedział na dar Wcielenia najwyższym możliwym świadectwem – oddaniem życia za Chrystusa. Brewiarz Rzymski ukazuje Szczepana jako „męża pełnego wiary i Ducha Świętego”, który nie tylko głosił Ewangelię słowem, lecz potwierdził ją krwią [1]. Martyrologium Romanum przypomina, że jego męczeństwo stało się początkiem długiego szeregu świadków, dzięki którym Kościół wzrastał mimo prześladowań [2].
Postać świętego Szczepana jest jedną z najlepiej udokumentowanych w Nowym Testamencie. Dzieje Apostolskie przedstawiają go jako jednego z siedmiu diakonów wybranych do posługi charytatywnej w pierwotnej wspólnocie jerozolimskiej. Historycy Kościoła podkreślają, że diakonat Szczepana nie ograniczał się do troski o ubogich, lecz obejmował również głoszenie słowa i apologetykę chrześcijańską wobec środowisk żydowskich [4]. Jego mowa przed Sanhedrynem, zachowana w siódmym rozdziale Dziejów Apostolskich, stanowi jedno z najstarszych wyznań wiary Kościoła, interpretujących historię Izraela w świetle osoby Jezusa Chrystusa.
Teologiczna głębia tej mowy polega na ukazaniu ciągłości i zarazem nowości Objawienia. Szczepan nie odrzuca Prawa ani proroków, lecz wskazuje, że wszystkie one prowadzą do Chrystusa. Według Ojców Kościoła, przywoływanych w Brewiarzu Rzymskim, jego świadectwo jest wzorem chrześcijańskiej hermeneutyki Pisma: historii zbawienia odczytywanej w perspektywie Paschy [1]. To właśnie ta bezkompromisowa interpretacja stała się przyczyną oskarżenia o bluźnierstwo.
Kulminacyjnym momentem życia świętego Szczepana było jego męczeństwo przez ukamienowanie. Dzieje Apostolskie opisują je z niezwykłą precyzją teologiczną: Szczepan widzi otwarte niebo i Syna Człowieczego stojącego po prawicy Ojca, a jego ostatnie słowa – modlitwa o przebaczenie dla prześladowców – naśladują słowa samego Chrystusa na krzyżu. Martyrologium Romanum interpretuje ten fakt jako znak pełnego upodobnienia się męczennika do Zbawiciela [2]. Historycy chrześcijaństwa zauważają, że to właśnie ten moment ukazuje najgłębszy sens męczeństwa: nie jako akt heroizmu, lecz jako uczestnictwo w miłości Ukrzyżowanego [5].
W tradycji Kościoła święty Szczepan zajmuje miejsce wyjątkowe. Jego imię od starożytności było wymieniane w homiliach bożonarodzeniowych jako tego, który „pierwszy po Narodzeniu Pańskim złożył Chrystusowi dar swej krwi”. Już św. August zwracał uwagę na symbolikę kalendarza: Chrystus rodzi się na ziemi, a Szczepan rodzi się dla nieba [3]. Ta interpretacja na trwałe weszła do liturgii Zachodu i Wschodu, kształtując rozumienie relacji między Wcieleniem a męczeństwem.
Dokumenty papieskie, odnosząc się do teologii męczeństwa, wielokrotnie przywołują postać świętego Szczepana jako archetyp świadka wiary. Św. Jan Paweł II podkreślał, że w jego osobie Kościół widzi „pierwszy owoc Paschy Chrystusa w historii wspólnoty wierzących” [6]. Benedykt XVI wskazywał natomiast, że modlitwa Szczepana za prześladowców jest jednym z najbardziej radykalnych przykładów chrześcijańskiego miłosierdzia, które przekracza logikę odwetu [7].
Dla współczesnego wierzącego święty Szczepan pozostaje nie tylko patronem diakonów, lecz także wzorem odwagi w wyznawaniu prawdy. Jego życie pokazuje, że służba miłosierdzia i głoszenie Ewangelii są nierozdzielne, a świadectwo chrześcijańskie osiąga swoją pełnię w gotowości do przebaczenia. W dniu 26 grudnia Kościół świadomie zestawia radość Bożego Narodzenia z powagą męczeństwa, przypominając, że przyjęcie Chrystusa zawsze pociąga za sobą wezwanie do naśladowania Go aż do końca.
Bibliografia
[1] Breviarium Romanum, Editio typica, Typis Vaticanis, Roma. [2] Martyrologium Romanum, Editio typica altera, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2004. [3] Acta Sanctorum, Decembris, t. VI, Société des Bollandistes, Bruxelles. [4] J. Leclercq, L’amour des lettres et le désir de Dieu. Initiation aux auteurs monastiques du Moyen Âge, Cerf, Paris, 1957. [5] I. Wood, The Merovingian Kingdoms 450–751, Routledge, London–New York, 1994. [6] Jan Paweł II, Mulieris dignitatem, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 1988.
(*) Wizerunki świętych i błogosławionych oraz inne grafiki generowane przez AI na podstawie opisów i innych dostępnych materiałów graficznych.
