Święty Jan Apostoł – umiłowany uczeń i teolog Słowa Wcielonego
Dzień 27 grudnia, przypadający w samym sercu oktawy Narodzenia Pańskiego, Kościół poświęca świętemu Janowi Apostołowi i Ewangeliście, jedynej z postaci apostolskich, która – według przekazów – nie poniosła śmierci męczeńskiej, a mimo to została zaliczona do najwybitniejszych świadków Chrystusa. Liturgia tego dnia ukazuje go jako „umiłowanego ucznia”, który nie tylko towarzyszył Jezusowi w najważniejszych momentach Jego ziemskiego życia, lecz także otrzymał szczególną misję teologiczną: zgłębić i przekazać Kościołowi tajemnicę Słowa, które stało się ciałem. Brewiarz Rzymski podkreśla, że Jan „pił ze źródła Boskiej mądrości”, spoczywając na piersi Pana podczas Ostatniej Wieczerzy, i dlatego stał się uprzywilejowanym świadkiem najgłębszych prawd Objawienia [1].
Nowy Testament przedstawia Jana jako syna Zebedeusza i Salome, brata Jakuba Starszego, powołanego nad Jeziorem Galilejskim. Początkowo, podobnie jak pozostali apostołowie, jawi się jako człowiek impulsywny, pragnący zaszczytów i władzy. Jednak historia jego duchowego dojrzewania, czytana w świetle Tradycji Kościoła, ukazuje stopniową przemianę ucznia w teologa miłości. Historycy chrześcijaństwa zwracają uwagę, że to właśnie Jan był obecny przy najważniejszych wydarzeniach paschalnych: na Górze Tabor, w Ogrójcu, pod krzyżem oraz przy pustym grobie [4]. Jego obecność pod krzyżem, gdzie Chrystus powierza mu swoją Matkę, interpretowana jest przez Ojców Kościoła jako moment symbolicznego przekazania mu duchowego macierzyństwa Maryi nad Kościołem [3].
Centralnym elementem duchowego dziedzictwa św. Jana jest jego Ewangelia, która w sposób zasadniczy różni się od trzech pozostałych. Otwierający ją hymn o Słowie – Logos, które było u Boga i które stało się ciałem – stanowi jedno z najwybitniejszych tekstów teologicznych w historii chrześcijaństwa. Martyrologium Romanum przypomina, że Jan „najgłębiej ze wszystkich apostołów wniknął w tajemnicę bóstwa Chrystusa” [2]. Ojcowie Kościoła, zwłaszcza św. Ireneusz i św. Augustyn, widzieli w nim teologa kontemplacji, który nie opisuje jedynie wydarzeń, lecz prowadzi czytelnika ku ich sensowi zbawczemu. Brewiarz Rzymski, przywołując te świadectwa, wskazuje, że Jan nie głosił Chrystusa jedynie jako nauczyciela czy proroka, lecz jako odwiecznego Syna Ojca [1].
Obok Ewangelii szczególne miejsce zajmują Listy Janowe, w których Apostoł formułuje jedno z najbardziej lapidarnych i zarazem radykalnych streszczeń chrześcijaństwa: „Bóg jest miłością”. Historycy teologii podkreślają, że ta formuła nie jest sentymentalnym hasłem, lecz syntezą całej nauki o Wcieleniu, krzyżu i zmartwychwstaniu [5]. Jan ukazuje miłość jako kryterium autentycznej wiary i przynależności do Boga, a jednocześnie jako probierz prawdziwego poznania. W tym sensie jego pisma stały się fundamentem chrześcijańskiej etyki miłości, obecnej zarówno w nauczaniu Ojców Kościoła, jak i w dokumentach papieskich.
Tradycja Kościoła przekazuje, że Jan dożył sędziwego wieku i zmarł w Efezie pod koniec I wieku. Jego „niemęczeńska” śmierć była odczytywana jako szczególny znak Opatrzności: Apostoł, który miał kontemplować tajemnicę życia, został zachowany, aby przekazać ją kolejnym pokoleniom. Dokumenty papieskie wielokrotnie podkreślają, że Jan jest patronem teologów, kontemplatyków i wszystkich, którzy poszukują głębi wiary, a nie tylko jej zewnętrznych form [6]. Benedykt XVI zauważał, że bez Jana chrześcijaństwo byłoby uboższe o wymiar kontemplacji i teologii miłości, który stanowi jego wewnętrzne serce [7].
Umiejscowienie wspomnienia świętego Jana Apostoła w oktawie Bożego Narodzenia posiada wyraźną wymowę teologiczną. Kościół, kontemplując tajemnicę Wcielenia, natychmiast kieruje spojrzenie ku temu, który najpełniej zrozumiał, kim jest Dziecko z Betlejem. Jan, autor Prologu Ewangelii, pomaga wiernym przejść od żłóbka do wieczności, od obrazu Dziecięcia do wyznania wiary w odwieczne Słowo Ojca. Dla współczesnego chrześcijanina pozostaje on przewodnikiem na drodze wiary dojrzałej, w której poznanie Boga nie oddziela się od miłości, a kontemplacja prowadzi do odpowiedzialności za Kościół.
Bibliografia
[1] Breviarium Romanum, Editio typica, Typis Vaticanis, Roma. [2] Martyrologium Romanum, Editio typica altera, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2004. [3] Augustinus Hipponensis, In Iohannis Evangelium Tractatus, Patrologia Latina, t. 35. [4] R. E. Brown, An Introduction to the New Testament, Yale University Press, New Haven–London, 1997. [5] J. Daniélou, The Theology of Jewish Christianity, Darton, Longman & Todd, London, 1964. [6] Jan Paweł II, Novo millennio ineunte, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2001. [7] Benedykt XVI, Jezus z Nazaretu. Od chrztu w Jordanie do Przemienienia, Jedność, Kielce, 2007.
(*) Wizerunki świętych i błogosławionych oraz inne grafiki generowane przez AI na podstawie opisów i innych dostępnych materiałów graficznych.
