Fundament ukryty w cieniu: Święty Gacjan i trudne początki Kościoła w Galii
W cieniu wielkiej postaci św. Marcina, którego sława opromienia francuskie miasto Tours, kryje się postać skromniejsza, lecz fundamentalna dla chrześcijaństwa w tamtym regionie. Święty Gacjan (łac. Gatianus), wspominany w liturgii 18 grudnia, to człowiek, który rzucił pierwsze ziarno wiary w twardą, pogańską ziemię Galii. Historia Kościoła widzi w nim nie tylko pierwszego biskupa Civitas Turonorum, ale także wzór pasterza wytrwałego, który swoją misję pełnił w czasach, gdy bycie chrześcijaninem oznaczało wyrok śmierci [1].
Misja siedmiu i rzymskie korzenie
Choć średniowieczne legendy próbowały powiązać Gacjana bezpośrednio z gronem 72 uczniów Chrystusa lub czynić go wysłannikiem św. Piotra, nowoczesna hagiografia i badania historyczne, oparte m.in. na dziełach św. Grzegorza z Tours, sytuują jego działalność w połowie III wieku. Gacjan był jednym z tzw. "siedmiu biskupów" wysłanych z Rzymu do Galii za pontyfikatu papieża Fabiana (ok. 250 r.), aby ewangelizować ówczesne prowincje celtyckie. Wraz z nim wyruszyli m.in. św. Dionizy (Paryż) i św. Saturnin (Tuluza) [2].
Przybycie Gacjana do Tours zbiegło się z okresem jednych z najkrwawszych prześladowań chrześcijan, zainicjowanych przez cesarza Decjusza. Sytuacja ta zdeterminowała charakter jego posługi. Zamiast budować okazałe bazyliki, Gacjan zmuszony był do "Kościoła katakumbowego".
Biskup jaskiń i kryjówek
Święty Grzegorz z Tours w swojej Historii Franków (ks. I, 30) opisuje posługę Gacjana jako drogę przez mękę, naznaczoną heroiczną cierpliwością. Pogańska ludność Tours, przywiązana do swoich kultów, odrzuciła misjonarza. Gacjan, nie mając stałego miejsca pobytu, gromadził nielicznych wiernych w jaskiniach, lasach i ukrytych kryptach, by tam sprawować Eucharystię. Hagiografowie podkreślają, że choć nie zginął on śmiercią męczeńską od miecza, jego życie było "białym męczeństwem" – nieustannym znoszeniem prześladowań, nienawiści i ubóstwa [3].
Przez blisko pięćdziesiąt lat (według tradycji zmarł ok. 301 roku) niestrudzenie budował zręby wspólnoty, która przetrwała burze prześladowań. Zmarł w opinii świętości, a jego ciało złożono na cmentarzu chrześcijańskim, który sam założył. To ubóstwo jego posługi stało się paradoksalnie najtrwalszym fundamentem diecezji [4].
Dziedzictwo: Od zapomnienia do Katedry
Po śmierci Gacjana, stolica biskupia w Tours pozostawała nieobsadzona przez 37 lat z powodu ciągłych niepokojów. Pamięć o nim jednak nie zaginęła. Wielki św. Marcin z Tours, obejmując rządy w diecezji kilkadziesiąt lat później, z wielką czcią odnosił się do swojego poprzednika. Według przekazów, Marcin często modlił się przy grobie Gacjana, a nawet – jak podają hagiograficzne legendy – miał doświadczać widzeń, w których Gacjan umacniał go w posłudze [2].
Ostatecznym potwierdzeniem wielkości "biskupa z katakumb" jest dedykacja wspaniałej gotyckiej katedry w Tours. Choć miasto kojarzone jest powszechnie ze św. Marcinem (którego bazylika znajduje się nieopodal), to główna katedra diecezjalna nosi wezwanie właśnie Świętego Gacjana (Cathédrale Saint-Gatien de Tours). Jest to symboliczny hołd Kościoła dla tego, który "siał we łzach", aby inni mogli "żąć w radości" [5].
Przesłanie duchowe
W Martyrologium Rzymskim pod datą 18 grudnia czytamy lapidarną notatkę: W Tours, w Galii, świętego Gacjana, biskupa, który przez papieża Fabiana został wysłany jako pierwszy biskup do tego miasta [1]. Postać św. Gacjana jest dziś szczególnie aktualna jako patron trudnych początków i ewangelizacji w środowiskach nieprzychylnych. Przypomina, że owoce pracy duszpasterskiej często dojrzewają dopiero po śmierci siewcy, a wierność w małych, ukrytych rzeczach ma w oczach Bożych wartość równą spektakularnym sukcesom.
Bibliografia
[1] Dicasterium pro Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Martyrologium Romanum. Editio altera. Libreria Editrice Vaticana, 2004, s. 729.
[2] Grzegorz z Tours, Historie. Historia Franków, tłum. K. Liman, T. Richter, wstęp J. Strzelczyk, Kraków: Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów, 2002, ks. I, rozdz. 30; ks. X, rozdz. 31.
[3] L. Duchesne, Fastes épiscopaux de l'ancienne Gaule, t. 2: L'Aquitaine et les Lyonnaises. Paris: Fontemoing, 1910, s. 286-289.
[4] H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 2. Kraków: Wydawnictwo WAM, 1997, s. 415.
[5] Bibliotheca Sanctorum, vol. VI. Roma: Istituto Giovanni XXIII della Pontificia Università Lateranense, 1965, kol. 41-43.
(*) Wizerunki świętych i błogosławionych generowane przez AI na podstawie opisów i innych dostępnych materiałów graficznych.
