Papież niespełnionego powrotu: Dramat i świętość bł. Urbana V
W historii papiestwa XIV wiek zapisał się jako czas "niewoli awiniońskiej" – okresu, w którym Biskup Rzymu rezydował we Francji, z dala od grobów Apostołów. W tym mrocznym dla Kościoła czasie, pełnym politycznych intryg i upadku obyczajów, na tronie Piotrowym zasiadł człowiek, który podjął heroiczną, choć tragiczną próbę odwrócenia biegu historii. Błogosławiony Urban V, wspominany w liturgii 19 grudnia, to postać mnicha-papieża, reformatora i wizjonera, którego pontyfikat stał się pomostem do powrotu Kościoła do Rzymu [1].
Mnich w tiarze
Guillaume de Grimoard (bo tak brzmiało jego świeckie imię) urodził się w 1310 roku w Grisac we Francji. Jego droga do papiestwa nie wiodła przez arystokratyczne salony czy kardynalskie intrygi, lecz przez surową regułę benedyktyńską. Jako mnich opactwa św. Wiktora w Marsylii, a później wybitny doktor prawa kanonicznego, zdobył uznanie jako sprawny dyplomata papieski.
Jego wybór na papieża w 1362 roku był zaskoczeniem – konklawe wybrało go, mimo że nie był nawet kardynałem, a w momencie elekcji przebywał jako legat w Neapolu. Przyjął imię Urban V. Historycy Kościoła podkreślają, że mimo nałożenia tiary, w głębi serca pozostał mnichem. Nosił habit benedyktyński pod szatami pontyfikalnymi, sypiał na twardym łożu i z determinacją walczył z przepychem dworu awiniońskiego. Ludwik von Pastor, wybitny historyk papiestwa, opisuje go jako człowieka "modlitwy i pokuty", który brzydził się symonią i nepotyzmem [2].
Wielki sen o Rzymie
Najważniejszym celem pontyfikatu Urbana V było zakończenie wygnania papieży i powrót do Wiecznego Miasta. Decyzja ta wymagała niezwykłej odwagi, gdyż spotkała się z oporem króla Francji oraz większości kardynałów, przyzwyczajonych do luksusów Awinionu. Mimo to, 16 października 1367 roku, Urban V uroczyście wjechał do Rzymu.
Miasto, które zastał, było cieniem dawnej potęgi – wyludnione, zrujnowane, z bazylikami zamienionymi w pastwiska. Papież natychmiast przystąpił do odbudowy. Odnowił bazyliki św. Piotra i św. Pawła, zreorganizował kurię i starał się przywrócić porządek w Państwie Kościelnym. To właśnie w Rzymie koronował cesarzową Elżbietę, żonę Karola IV, co miało symbolizować jedność władzy duchownej i świeckiej w chrześcijańskiej Europie [3].
Warto odnotować polski akcent jego pontyfikatu: to Urban V w 1364 roku wydał bullę zatwierdzającą fundację Akademii Krakowskiej (dzisiejszego Uniwersytetu Jagiellońskiego), przychylając się do prośby króla Kazimierza Wielkiego. Był wielkim mecenasem nauki, wierząc, że wykształcenie kleru jest kluczem do odnowy Kościoła [4].
Proroctwo i tragiczny koniec
Pobyt w Rzymie okazał się jednak niezwykle trudny. Lokalne zamieszki, presja francuskich kardynałów oraz zagrożenie ze strony najemnych band skłoniły zmęczonego papieża do podjęcia decyzji o powrocie do Awinionu w 1370 roku. Decyzja ta spotkała się z gwałtownym sprzeciwem mistyków tamtych czasów. Święta Brygida Szwedzka, która usilnie prosiła go o pozostanie w Rzymie, przepowiedziała mu, że jeśli wróci do Francji, wkrótce umrze.
Proroctwo spełniło się niemal natychmiast. Urban V przybył do Awinionu we wrześniu 1370 roku, a już 19 grudnia zmarł. Umierał tak, jak żył – kazał przenieść się z pałacu papieskiego do domu swojego brata, by odejść na zwykłym łożu, a nie w purpurze. Jego ostatnie słowa były prośbą o to, by lud go nie chwalił, lecz by się za niego modlił [5].
Dziedzictwo
Choć Urban V nie zdołał na stałe osadzić papiestwa w Rzymie (dokonał tego ostatecznie jego następca, Grzegorz XI), jego pontyfikat był punktem zwrotnym. Pokazał, że powrót jest możliwy i konieczny. Został beatyfikowany przez papieża Piusa IX w 1870 roku.
Współczesna hagiografia widzi w nim patrona trudnych decyzji i wierności sumieniu wbrew politycznej poprawności. Jego życie uczy, że świętość nie polega na samych sukcesach, ale na czystości intencji i wytrwałości w dążeniu do celu, nawet jeśli ostateczne zwycięstwo przychodzi dopiero po śmierci.
Bibliografia
[1] Dicasterium pro Cultu Divino et Disciplina Sacramentorum, Martyrologium Romanum. Editio altera. Libreria Editrice Vaticana, 2004, s. 731.
[2] L. von Pastor, History of the Popes from the Close of the Middle Ages, vol. 1. London: Kegan Paul, Trench, Trübner & Co., 1891, s. 95-100.
[3] G. Mollat, The Popes at Avignon: 1305-1378. London: Thomas Nelson and Sons, 1963, s. 154-160.
[4] J. Kłoczowski, Dzieje chrześcijaństwa w Polsce, Warszawa: Świat Książki, 2007, s. 88-89.
[5] J. N. D. Kelly, Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 312-314.
(*) Wizerunki świętych i błogosławionych generowane przez AI na podstawie opisów i innych dostępnych materiałów graficznych.
